Katja Laurien

Inspiratie voor jouw spirituele reis

Het Loslaten van Morele Oordelen

3. januari 2021 • Katja Laurien

Eén van mijn voornemens voor dit nieuwe jaar is het om mijn morele waardeoordelen los te laten. Ik wil al een hele poos stoppen met het veroordelen van anderen, maar deze beslissing is nooit verder gekomen dan mijn verstand. In mijn hart kon ik mijn oordelen nooit echt loslaten, omdat ik steeds een excuus vond waarom ik wel “mocht” oordelen.

Ik gebruikte altijd mijn moraliteit as excuus. Om de een of andere reden heb ik een hele strikte (en behoorlijk rigide) moraliteit ontwikkeld, waar zelfs mijn ouders grapjes over maken (kennelijk heb ik het niet van hen geleerd!). Ik heb me altijd afgevraagd waar mijn sterke morele waardes vandaan kwamen en ook al irriteerde ik me zelf zo nu en dan aan mijn eigen morele regels, was ik over het algemeen wel trots op mezelf en voelde ik me daardoor juist vaak beter dan anderen. Achteraf heb ik het gevoel dat ik mijn sterk gevoel voor moraliteit gebruikt heb om te compenseren voor mijn gebrek aan eigenwaarde en zelfliefde. Het voelt alsof ik mijn moraliteit gebruikt heb om een gevoel van waardigheid te creëren, die ik van binnen niet had.

De afgelopen jaren is mijn gevoel van eigenwaarde echter aanzienlijk verbeterd en realiseerde ik me dat mijn morele oordelen me steeds ongelukkiger maakten. Plotseling besefte ik me hoeveel woede en frustratie ik voelde tegenover mensen die zich naar mijn idee immoreel gedroegen. De energie van mijn moraliteit veranderde van een geruststellend gevoel dat ik wat waard was, naar een bevestiging dat andere mensen niet goed genoeg zijn. Constant te moeten denken hoe “slecht” andere mensen zijn en wat ze al dan niet zouden moeten doen is nogal slopend, geloof me. Het vergde een heleboel energie om continu weerstand te bieden tegen mijn huidige realiteit: Dat er mensen zijn die dingen doen die ik niet goed keur. Als iedereen nou maar zoals ik kon zijn, dan zou het leven zoveel makkelijker zijn! Maar mensen zijn nou eenmaal niet zoals ik, en zodoende werd mijn leven steeds moeilijker en vol van frustratie, weerstand en woede. Op gegeven moment vermeed ik sociaal contact zo veel mogelijk, alleen om te voorkomen dat ik me weer zou opwinden over het feit dat mensen het leven anders aanpakken dan ik dat graag zou willen.

Op een bepaalde manier heeft de corona crisis mij heel erg geholpen om deze cyclus te doorbreken. Ik ben erg dankbaar voor dit enorme, levensechte “toneelspel” waarin ik duidelijk kon zien hoe moraliteit werkt. Of beter gezegd: Hoe ineffectief en vooral destructief het kan zijn. Mensen van allemaal verschillende “kampen” bekogelden elkaar met morele oordelen, die allemaal een geldig punt hadden, maar allemaal niet met elkaar te verenigen waren. Ik besefte me hoe nutteloos het is om anderen een bepaald oordeel op te willen leggen in een wereld die veel te complex is om op een feitelijk niveau te kunnen bepalen wat “goed” en wat “slecht” is. Het hebben van een moreel oordeel impliceert namelijk dat er één echte waarheid, alsof “de enige echte morele actie” zou bestaan.

Ik geloof aan moraliteit op een metaniveau, maar niet op een feitelijk niveau. Onze levens zijn te complex om een duidelijk moraliteit mogelijk te maken. Laten we even naar wat voorbeelden uit onze huidige crisis kijken: De maatregelen worden genomen om mensen te beschermen, zodat ze niet ziek worden en eventueel overlijden. Maar tegelijkertijd is één van de consequenties van de maatregelen dat er mensen zijn (vooral in arme landen) die lijden onder het gebrek aan toerisme en ondersteuning van de staat. Dus, is het nou immoreel om op vakantie te gaan? Of is het immoreel om thuis te blijven? In de westerse landen hebben we minder last van honger, maar meer van depressie. Sociale isolatie kan namelijk net zo schadelijk zijn als het virus. Sommige mensen willen eenmaal liever het risico lopen om ziek te worden om kerst met hun geliefden te kunnen vieren, dan alleen thuis te zitten. Is het dus immoreel om oma te bezoeken met kerst of is het immoreel om haar alleen thuis te laten terwijl jij gezellig met je man en kinderen aan het vieren bent? Aan wie is het nou eigenlijk om te oordelen over goed en kwaad?

“Somewhere between right and wrong there is a field. I will meet you there.”

- Rumi

Ook al zien veel mensen in dat het onmogelijk is om een unaniem besluit te treffen over moreel gedrag, zijn veel mensen bang voor deze wereldvisie. We zijn bang dat zonder een duidelijke definitie van moraliteit, mensen gewoon maar doen waar ze zin in hebben, zonder rekening te houden met anderen. We zijn bang dat mensen elkaar constant pijn zouden doen als we hen niet de les lezen. Zonder consensus over goed en kwaad vrezen we dat onze partners constant vreemd zouden gaan, onze buren van ons zouden stelen en onze collega’s ons niet meer zouden ondersteunen. We zijn bang dat onze behoeftes niet vervuld worden, maar we beseffen ons niet dat door verder aan ons morele oordeel vast te houden, we ervoor zorgen dat onze behoeftes gedeeltelijk niet bevredigt worden.

Ten eerste zorgen we ervoor dat we vast blijven zitten in de emotie van woede. Door te geloven dat onze morele oordelen geldig zijn, krijgen we het idee dat het nuttig is om boos te zijn. We hopen dat onze woede een effectieve straf is om andermans ogen te openen, zodat deze zijn gedrag kan veranderen. Helaas is echter het tegendeel vaak het geval. Het enige dat we dan bereiken is dat de ander juist aan zijn gedrag vasthoudt, wat een natuurlijke reactie is die bekend staat als reactance. Reactance is een reactie die mensen vertonen wanneer ze het gevoel hebben dat hun vrijheid in het geding is. Om hun gevoel van vrijheid en agency terug te winnen, doen ze juist niet wat er van hen verlangd wordt. Doordat de ander zijn gedrag voor jou waarschijnlijk niet gaat aanpassen en jij denkt het recht te hebben om woedend te zijn, hou jij veel langer aan je woede vast dan gezond voor je is. Tot op bepaalde hoogte is woede bevorderlijk, net als elke andere emotie, maar door onnodig aan onze woede vast te klampen, geven we onszelf niet de kans om te zien wat er achter de emotie zit en lopen we op die manier belangrijke lessen mis.

Eén van de lessen die we allemaal moeten leren wanneer we vastzitten in een moreel oordeel is de kunst van empathie en compassie. Het maakt niet uit wat mensen zoal voor “immoreel” gedrag aan de dag leggen, diep van binnen zijn we allemaal goed en proberen we uiteindelijk alleen gelukkig te zijn. Dus, in plaats van over een ander te oordelen, kunnen we deze kans ook grijpen om ons hart te openen en ons gevoel voor compassie en empathie te oefenen. Wanneer je in je achterhoofd houdt dat iedereen “goed” en gelukkig wil zijn, bedenk dan wat zijn eigen gedrag voor hem zelf betekent. Veel mensen weten tot op bepaalde hoogte dat wat ze doen niet voldoet aan hun eigen morele standaard, maar het feit dat ze het desalniettemin doen komt voort uit een verborgen plek in zijn diepste binnenste. Vaak komt het voort uit trauma of een overlevingsinstinct, die altijd voortkomen uit het onderbewustzijn. Je kunt dus niet zomaar aannemen dat iemand een bewuste beslissing neemt. Deze beslissingen (ook al lijken ze bewust te zijn) komen uit hun onderbewustzijn en ze begrijpen vaak zelf niet waarom ze zich op een bepaalde manier gedragen. Om hun gedrag te kunnen rechtvaardigen, zullen deze mensen gebruik maken van hun afweermechanismen die altijd gebaseerd zijn op een illusie.

“It’s easy enough to preach morality on a full belly.”

- Erwin Sylvanus

We worden allemaal tot op bepaalde hoogte gestuurd door ons onderbewustzijn, die ons op dat moment berooft van onze vrije wil. Iedereen heeft een ander level van bewustzijn en sommige zullen meer bewustzijn hebben over een bepaalde aspect dan een ander. In hoeverre is het dan logisch om iemand te veroordelen voor iets waar hij zich nog geeneens bewust van is? Je zou natuurlijk kunnen beredeneren dat diegene meer bewustzijn zou moeten creëren en wat vaker zou mogen mediteren, maar je kunt het ook omdraaien en bedenken dat jij misschien wat vaker zou mogen mediteren om je empathie te cultiveren, als je nog verder vasthoudt aan je morele oordeel. Empathie en compassie voor een ander te voelen houdt altijd in dat je ook compassie voor jezelf kunt voelen. Zorg er dus ook voor dat je voldoende zelfcompassie oefent tijdens je meditaties als je echt over je oordelen heen wilt komen. Uiteindelijk zal het oefenen van compassie altijd helend zijn voor zowel jezelf als ook de ander.

Vergeet niet dat we simpelweg niet in een perfecte wereld leven (althans niet in onze beleving) en het daarom dus ook niet perfect hoeft te zijn. Betekent dat dan dat je altijd andermans gedrag klakkeloos moet accepteren? Nee, er is altijd ruimte voor verbetering. Maar er is een verschil in het uiten van een wens en het oprechte accepteren van een “nee” of het veroordelen van andermans gedrag wat jij als ongepast acht. Nogmaals, dit is niet iets wat je alleen voor de ander doet, je hebt er zelf ook enorm veel baat bij je morele oordeel los te laten. Naast het feit dat jij peace of mind hebt door je woede los te laten en compassie te oefenen, kun je ook je je horizon verbreden door een nieuw perspectief te accepteren. Op die manier creëer je ruimte in je hart en je verstand voor creatieve oplossingen. Wanneer we boos zijn neigen we ertoe om hetzelfde oordeel of scenario mentaal constant te herhalen, waardoor er weinig ruimte blijft voor andere opties. Het loslaten van ons morele oordeel is alsof we de deur naar een nieuwe wereld openen. Een wereld waarin er plotseling nieuwe mogelijkheden zijn, een wereld waarin we de perfectie van het universum kunnen herkennen, waarin we plotseling begrijpen waarom bepaalde dingen ons overkomen en waarom bepaalde mensen bepaalde dingen moeten doen. Het is een wereld van puur bewustzijn waarin we alles precies zo kunnen zien als het is: Perfect.

Tot slot wil ik je graag aanbevelen om niet je moraliteit, nog je oordeel los te laten, maar enkel de combinatie van deze twee. Het is helemaal in orde om te beslissen dat je iets al dan niet leuk vindt, het wordt alleen gevaarlijk als je er een morele waarde aan vast plakt. Aan de andere kant is het ook heel fijn om een gevoel voor moraliteit te hebben, die je als persoonlijke richtlijn kunt gebruiken. Ik ben bijvoorbeeld heel blij met met het feit dat ik me niet genoodzaakt voel om te liegen, stelen of andere mensen te kwetsen om me goed en veilig te voelen en daarmee is ook niets verkeerd. Vooral wanneer je moraliteit uit je hart komt en niet uit je verstand, kun je erop vertrouwen dat je moraliteit je erbij ondersteunt de juiste keuzes in richting geluk te maken. Wees je echter bewust dat jouw moraliteit jou helpt om tot jouw geluk te komen en dat dat niet per definitie voor een ander geldt. Iedereen bewandelt zijn eigen individuele pad en heeft andere lessen nodig om te groeien. Wees dankbaar voor het feit dat het maken van moeilijke en wellicht immorele beslissingen geen onderdeel van jouw curriculum (meer) is. Dank jezelf voor je mentale, emotionele en spirituele stabiliteit die je toestaat om in de goedheid van het universum te vertrouwen en die je niet ertoe verleidt om de “controle” te willen nemen over het leven op een manier die wellicht pijnlijk is voor anderen. Dit gevoel van veiligheid is een enorm privilege en compassie te kunnen voelen voor mensen die deze innerlijke stabiliteit niet hebben, is wederom nog een privilege. Op die manier kun je dankbaarheid voelen voor wat je hebt en krijg je de kans om je hart te openen. Is er een groter geschenk dan een leven in vrede en met een open hart?

Ik sluit deze post af met een super makkelijke, maar zeer effectieve praktische tip: Verwijder simpelweg het voor “zou” uit je vocabulaire. Wanneer je jezelf betrapt dat iets anders zou moeten zijn, maak jezelf ervan bewust dat het niet zo is. Haal jezelf terug naar de realiteit en naar wat is in plaats van wat zou moeten zijn. Jezelf bewust te zijn van deze onproductieve gedachtegang helpt je waarschijnlijk heel snel weer op het juiste pad te komen wat uiteindelijk naar vrede, liefde en dankbaarheid leidt.