Katja Laurien

Inspiratie voor jouw spirituele reis

Doorprikken van Illusies: Afweermechanismen

5. juli 2020 • Katja Laurien

De afgelopen maanden ben ik door een emotioneel turbulente periode heengegaan. Het was zeker niet de eerste emotionele achtbaan in mijn leven, maar wel de eerste waarbij ik niet echt mijn vinger op het probleem kon leggen. Ik wist niet echt wat er met me gebeurde en was behoorlijk in de war. Gelukkig maar besloot ik redelijk snel om mijn brein even uit te schakelen en gewoon mijn gedachten, gevoelens en gedrag te observeren. Dankzij mijn ervaring met meditatie was het niet moeilijk om in de “observing mode” te blijven. Ik observeerde hoe de storm door me heen trok en stelde vast dat ik elke keer wat meer duidelijkheid had nadat de storm was weggeëbd. De storm bleef terugkomen en ik herhaalde elke weer hetzelfde trucje en beetje bij beetje begon ik meer duidelijkheid te krijgen en begon ik door bepaalde illusies heen te zien. De meeste illusies waren mij op intellectueel niveau al bekend, maar nu kon ik voor het eerst delen van de waarheid ook echt voelen en ervaren. Het leek wel alsof de emotionele storm deze waarheid van mijn hoofd in mijn hart heeft laten dalen…

Zoals ik al zei had ik geen idee wat er nou echt met me gaande was, behalve het feit dat ik niet geprobeerd heb mijn emoties te controleren een enorm effect heeft gehad. Precies op het moment dat de storm minder intens werd en minder vaak voorkwam, trok ik plotseling een boek uit mijn moeders boekenkast dat mij meer inzicht heeft gegeven op mijn eigen situatie. Het boek heet Illusies - Over bevrijding uit de doolhof van destructieve emoties geschreven door de Nederlandse psychologe Ingeborg Bosch. In het boek beschrijft ze de Past Reality Integration (PRI) Therapie die ik blijkbaar zonder het te weten gedeeltelijk op mezelf had toegepast. Ook al ging ik niet meer door zoveel heftige emoties heen, was het wel fijn om te begrijpen wat er nou eigenlijk met me gebeurd was. Op die manier kan ik mijn ervaringen ook met jou delen, zodat ook jij door de een en andere illusie heen kunt prikken!

Het proces kun je niet zomaar in één post persen, dus heb ik besloten om het in verschillende delen te schrijven. Deze post gaat over de eerste stap: het begrijpen en herkennen van je afweermechanismen. Afweermechanismen hebben een slechte reputatie, wat heel begrijpelijk is. Zonder onze afweermechanismen zou het veel makkelijker zijn om met anderen en met onszelf in verbinding te staan. We zouden stukken vrijer zijn, zouden meer intimiteit, vreugde, moed en kracht hebben in dit leven. Maar om onze afweermechanismen echt los te kunnen laten, moeten we ze eerst begrijpen en ze ook kunnen waarderen. Net als alles in het leven, kun je niet verwachten iets te transformeren zonder het eerst echt te zien en te accepteren.

Ten eerste is het essentieel om te begrijpen dat de afweer een functie heeft gehad in onze kindheid. Als kind worden we aan zoveel potentieel gevaarlijke en bedreigende situaties blootgesteld, die onze kleine kinderbreinen op dat moment niet kunnen verwerken. Het overleven van kinderen is zo afhankelijk van ouders of verzorgers, dat zelfs de kleinste onvervulde behoefte levensbedreigend kan aanvoelen. Om met deze pijnlijke gevoelens om te kunnen gaan, heeft het kind afweermechanismen moeten ontwikkelen. Wees je bewust dat elk persoon last heeft van deze vastgelopen herinneringen die tot afweermechanismen leiden, niet alleen mensen uit disfunctionele gezinnen. Het minste en geringste aan geweld en verwaarlozing kan als een enorme bedreiging aanvoelen voor een kind dat zo extreem afhankelijk is. Ongeacht hoe liefhebbend en verzorgend je ouders zijn geweest, de kansen zijn groot dat ze menselijk waren en dus ook “fouten” hebben gemaakt.

Telkens als een kind geconfronteerd wordt met een mogelijk gevaar, voelt het zich afhankelijk en hulpeloos. Wanneer zijn behoeftes niet vervuld kunnen worden voelt het zich zo dermate bedreigd dat het begint afweermechanismen te ontwikkelen om de pijn te kunnen ontkomen. Dit gebeurt door dat het bewustzijn in twee delen gesplit wordt. In één gedeelte wordt de pijnlijke waarheid dat de behoefte van het kind niet vervuld kan worden, weggestopt. De pijn van de onvervulde behoefte voelt letterlijk als de dood aan voor het kind en is dus té gevaarlijk om te accepteren. In plaats daarvan wordt er een ander gedeelte gevormd waarin het kind de emotie onderdrukt om de pijn niet te voelen. Om zeker te gaan dat de pijnlijke en levensbedreigende emotie veilig verstopt en verborgen blijft en niet weer naar de oppervlakte komt, vormt het kind een andere “waarheid” die de pijnlijke waarheid ontkent. Dit is waar de fabricatie van illusies begint.

Deze mechanismen zijn levensreddend voor kinderen, maar destructief voor volwassenen, aangezien deze voor het vervullen van hun behoeftes niet meer afhankelijk zijn van anderen. Helaas blijven de meesten van ons, zonder te te merken, hangen in ons kindbewustzijn en geloven we verder aan illusies die ons pijn, drama en wanhoop opleveren. Om deze illusies te ontmantelen, moeten we eerst naar de kern van de illusie komen, naar de pijnlijke waarheid (lees: onze onvervulde behoefte), die we zo veilig weg hadden gestopt in de hoop er nooit meer mee geconfronteerd te worden….

Volgens Ingeborg Bosch ontwikkelen we vijf manieren om de illusie oprecht te houden (onze afweermechanismen) die verdeeld zijn over drie lagen: angst, de primaire afweer, valse hoop, valse macht en ontkenning van behoeften. We gebruiken allemaal alle afweermechanismen tot op bepaalde hoogte, maar hebben wel vaak een “voorkeur” voor een bepaalde type afweer. In deze post beschrijf ik de verschillende afweren, zodat je kunt beginnen ze te begrijpen en ontmantelen, wat de eerste stap is die je moet zetten om door de illusie heen te breken en een leven in vrede te leiden.

Angst

Angst is een natuurlijke reactie op bedreigende situaties die vaak op fysiologisch level geuit wordt (hartkloppingen, zweetaanvallen, diarree etc.). Een heel jong kind zal in eerste instantie angst voelen, aangezien het automatisch komt en het geen cognitieve processen benodigd. Angst is heel natuurlijk en kan je leven in sommige situaties redden, waarom ik ook graag wil benadrukken dat angst alleen een afweermechanisme is wanneer er geen sprake is van acuut gevaar. Helaas voelen we vaak angst in situaties waarin er geen sprake is van een levensbedreigende situatie is. Vaak zijn we ons hiervan ook bewust. Iedereen weet dat we een presentatie voor publiek heus wel zullen overleven en toch vergaan we van de angst. We zijn machteloos tegenover de angst en krijgen het niet voor elkaar om op een volwassen manier ermee om te gaan. Hoe komt dat?

De reden dat we vastzitten in irrationele angsten heeft ermee te maken dat we vasthouden aan een illusie. Kennelijk zijn we onze hedendaagse situatie aan het verwarren met een situatie uit het verleden waar onze behoeften niet vervuld werden. Door de situatie in het heden te ontlopen proberen we onderbewust de situatie uit het verleden te ontkomen, alsof het ons zou kunnen redden van de pijn die we destijds gevoeld hebben. Angst heeft een component van hoop: wanneer we bang zijn stoten we stresshormonen uit die ons ondersteunen bij het vluchten. Wanneer we dus dit afweermechanisme gebruiken, is het alsof we hopen uit een situatie te ontsnappen die allang gebeurd is. Het is al een feit in het verleden en je zult nooit de tijd in de toekomst terug kunnen draaien. Dat is simpelweg een illusie.

Zoals ik al zei, is angst het eerste afweermechanisme dat een kind zal toepassen om de pijnlijke waarheid te vermijden (door te denken dat het eraan kan ontsnappen) en is het dus ook de laatste afweer waar wij als volwassenen “doorheen” gaan om de kernwond te ontmantelen. Het is dus goed om te weten dat het voelen van angst eigenlijk een heel goed teken is, aangezien je niet eerst door een hele hoop lagen met rationalisaties moet werken die je gebruikt hebt om de pijn zo ver weg mogelijk te stoppen. Zorg er alleen voor dat je angst niet verwart met je oude pijnlijke emotie. Het aspect van hoop dat ten grondslag ligt aan angst, zal het onmogelijk maken om vrede te hebben met het verleden, omdat je op die manier blijft hopen dat je oude behoefte vervuld wordt en je dus vast blijft houden aan een illusie. Je kunt alleen maar helen als je accepteert dat deze behoefte niet vervuld werd en nooit vervuld zal worden, aangezien je niet meer afhankelijk bent van deze behoefte.

Primaire Afweer

Wanneer het kind met ongeveer 18 maanden een zelfbewustzijn heeft ontwikkeld, zal het beginnen de pijn te vermijden door middel van de eerste cognitieve processen welke ook de eerste afweerlaag vertegenwoordigd: de primaire afweer. Het kind zal in situaties waar zijn behoeftes niet vervuld worden, tot de conclusie komen dat het het zelf zou moeten doen, wat natuurlijk onmogelijk is. Het kind zal zichzelf dus als “incompetent” ervaren en zal dus beginnen te geloven dat er iets met hem niet klopt.

Het idee dat er iets met het kind niet klopt kan in drie categorieën geplaatst worden:

  • Het gevoel hebben niet te deugen: “Ik ben waardeloos”, “Ik ben slecht”, “Ik schaam me voor wie ik ben”, etc.
  • Het gevoel ergens schuldig aan te zijn: “Ik maak altijd alles kapot”, “Het is altijd mijn schuld”, etc.
  • Het gevoel incapabel te zijn: “Ik kan het niet”, “Het is te veel voor mij”, etc.

Mensen die in deze afweer vastzitten lijden vaak onder depressies, gevoelens van zwaarte, passiviteit, apathie etc. De grote illusie waar wij als volwassenen mee te kampen hebben, is dat we denken dat onze gevoelens iets te maken hebben met de situatie of capaciteit die wij in het heden ervaren, terwijl we niet opmerken dat onze gevoelens verwijzen naar de hulpeloosheid, weerloosheid, en inderdaad, de incompetentie uit onze kindertijd. Ons onderbewustzijn denkt nog steeds dat het naar boven laten komen van deze oude pijn levensbedreigend is. Om deze illusie te doorprikken, moeten we niet alleen weten, maar ook voelen dat deze gevoelens oud zijn en dat we capabel, waardevol en vooral veilig zijn. Zelfs in sommige omstandigheden waarin we inderdaad incapabel zijn of niet deugen, is ons overleven daardoor niet meer in het geding.

Valse Hoop

Gelukkig maar stoppen kinderen niet met het ontwikkelen van afweermechanismen na de primaire afweer. Anders zou deze wereld vol zijn van depressieve en apathische mensen en zouden we allemaal niet heel erg ver komen. Dankzij het ontwikkelen van een tweede laag in de afweer gaan we niet ten onder aan de primaire afweer.

Valse hoop is een van deze afweermechanismen in de tweede laag. Deze laag wordt ontwikkelt wanneer het kind de kans ziet om zijn behoeftes vervuld te krijgen als hij maar genoeg zijn best doet. Dit is natuurlijk een illusie, omdat geen enkel kind op aarde ooit al zijn behoeftes vervuld krijgt, ongeacht hoe hard het zijn best doet. Een typische gedachte voor deze afweer is: Als ik maar…dan…*.

Op een bepaalde manier voelt dit mechanisme beter aan, omdat men zich dan niet alleen slecht en waardeloos voelt, maar bij vlagen ook erg enthousiast en vol van energie is wanneer men een aanpak heeft om de doelen wél te bereiken. Deze euforie gaat dan ook vaak gepaard met een gevoel van urgentie. Wat het ook is dat we op dat moment willen bereiken, we moeten het à la minute bereiken, anders gaan we “dood”. Dit is wederom niet eens zo’n verkeerde gedachtegang voor een kind die geen tijdsbesef heeft en daadwerkelijk de kans loopt om te sterven als zijn behoeftes niet vervuld worden, dit geldt echter niet voor volwassenen.

Dit is het mechanisme achter “people-pleasers” en perfectionisten, wat op een bepaalde manier natuurlijk zijn voordelen heeft, maar wat echt destructief kan worden wanneer de persoon onderbewust probeert een behoefte uit het verleden te bevredigen. Deze behoefte zal nooit vervuld worden (nog zullen alle behoeftes in het heden consistent vervuld worden), dus zullen de mensen vroeger of later altijd falen. Elke keer als ze hun doel lijken te behalen, valt alles uit elkaar of merken ze dat het behalen van het doel hen niet op die manier bevredigd als ze hadden verwacht.

Denk maar aan dat hoopvolle gevoel wanneer je net kersvers verliefd bent: Deze keer ga je alles goed doen. Je gaat de beste versie van jezelf zijn. Eindelijk zal je onvervulde behoefte aan liefde en acceptatie vervuld worden. Helaas is er een reden dat deze hoop valse hoop wordt genoemd, want vroeger of later zal je “plan” mislukken en je begint weer van vooraan: uitgeput, gedesillusioneerd en wanhopig. Hoeveel moet je nou nog doen om je doel eindelijk te bereiken? Dit is vaak het moment waarop je óf besluit om de relatie te verbreken om een nieuwe “redder” te zoeken of je geeft de hoop helemaal op, blijft in de suboptimale relatie en vertelt iedereen en jezelf dat je niet meer “nodig” hebt. Dit is een ander mechanisme wat ik later zal bespreken.

Laten we nu even bij de valse hoop blijven. Ik ken dit afweermechanisme maar al te goed, dankzij deze afweer ben ik het spirituele pad op gekomen. Ik zat in een relatie waar ik emotioneel heel afhankelijk was en ik mezelf probeerde te “fixen” zodat ik eindelijk de liefde kon krijgen waar ik zo naar hunkerde. Daarnaast gebruikte ik dit mechanisme ook om weg te lopen van mijn lage gevoel van eigenwaarde. Ik hoopte door de spiritualiteit meer zelfliefde te ervaren, zodat ik de negatieve gevoelens van zelfafwijzing niet meer hoefde te voelen. Wanneer je jezelf in hetzelfde patroon herkend, wees je dan bewust dat er niets mis is met het bereiken van zelfliefde en hogere bewustzijnsstaten, maar gebruik de spiritualiteit niet om een illusie te dienen. Spiritualiteit is er niet om een bepaald doel te bereiken, behalve jezelf bewust te worden van wie je echt bent (en dat is iemand die niet afhankelijk is van het vervullen van bepaalde behoeftes om gelukkig te zijn).

Deze hoop te hebben en constant het idee te hebben een nieuwe oplossing te hebben gevonden, maakt het enorm moeilijk om dit mechanisme los te laten. Op een bepaalde manier heeft het je zeker geholpen, het heeft je pijn voor een moment verzacht en daarom voelt het loslaten van deze afweer alsof je jezelf aan de “dood” overgeeft. Je vraagt je zeker af hoe je ooit je doelen zult behalen als je niet altijd je best doet. Daarvoor zul je je eerst bewust moeten zijn dat je behoeftes in het heden al vervuld zijn (Je leeft per slot van rekening op dit moment, toch?) en dat het veilig is om het willen vervullen van je oude behoeftes te laten gaan. Wanneer je echt met een leven-of-dood situatie geconfronteerd wordt zul je wel snel genoeg weten hoe je moet handelen. Op dat moment zul je waarschijnlijk nog geeneens de tijd hebben om een valse hoop te creëren en tijd en energie te stoppen in een plan dat van begin af doomed is om te falen.

Valse Macht

Valse macht is op dezelfde afweerlaag te vinden als valse hoop, alleen dat de gedachten deze keer omgedraaid wordt en altijd om een oordeel over een ander persoon draait: “Als jij maar…dan…”. Wanneer we in de ban zijn van deze afweer, dan willen we anderen controleren om ervoor te zorgen dat onze behoeftes vervuld worden. Om anderen zover te krijgen, oefenen we “macht” uit in de vorm van woede, dominantie, kritiek etc.

Valse macht heeft drie kenmerken:

  • Eén of ander oordeel over anderen: “Zij liggen fout”, “Hij is incompetent”, etc.
  • Het verbinden van deze oordelende gedachten met kwade emoties die kunnen variëren van lichte irritaties tot een woedeuitbarsting.
  • Deze gevoelens zijn verbonden aan het gevoel een slachtoffer te zijn of superieur te zijn aan de ander.

Als je jezelf in dit mechanisme herkend (wie niet?!), wees je dan ervan bewust dat het uitdrukken van je woede alleen maar bijdraagt aan de illusie. Ten eerste denk je dan namelijk dat je het recht hebt om je woede op zo’n destructieve manier te uiten. Ten tweede denk je ook nog eens controle op de situatie uit te kunnen oefenen door middel van je woede. In de meeste gevallen helpt je woede je echter helemaal niet verder. Het is aanvankelijk beter om je woede even in te slikken en alleen maar te voelen wat het met je doet. Je zou pas moeten reageren wanneer je dit met compassie kunt doen en je niet meer de urgentie voelt om je boodschap over te brengen.

Net als met valse hoop, heeft valse macht ons inderdaad geholpen bepaalde doelen te bereiken, maar heeft tegelijkertijd ook altijd wel voor wat frictie gezorgd. Het moeilijke aan het doorbreken van deze afweer is het loslaten van het gevoel in je gelijk te staan. We hebben echt het gevoel dat we er recht op hebben en dit recht los te laten betekent dat onze behoefte nooit vervuld zal worden. Vertaald in ons kinderbewustzijn betekent dit dus weer onze “dood”! Net als met de valse macht is het echter heel belangrijk om je over te geven. Op beide levels ben je op dat moment in een staat van hyperarousal en denk je dat je door een bepaalde actie je doel wel kunt bereiken. De controle los te laten is angstaanjagend en pijnlijk, maar zeker nodig als je een illusie-vrij leven wilt leiden.

Ontkenning van Behoeften

Wanneer een kind de hoop onderbewust opgeeft, dan vormt het de volgende afweerlaag: het ontkennen van behoeften. Dit gebeurt wanneer het kind geen hoop meer heeft aan de situatie te kunnen ontsnappen of het te kunnen controleren. Hopen is te pijnlijk, controleren te vermoeiend, dus blijft er niets anders over dan de behoefte gewoon helemaal te blokkeren. In sommige gevallen wordt deze afweer gestimuleerd door ouders wanneer ze het kind ervoor belonen om geen behoeftes te hebben en zo “onzichtbaar” mogelijk te zijn. Het kind krijgt op deze manier het idee dat het “slecht” is om emoties en behoeftes te hebben en het dus beter is deze te vermijden.

Deze afweer is het verst weg van de originele pijn, aangezien de wens om de oude behoefte te vervullen nog geeneens meer gevoeld wordt. Het is daarom ook de moeilijkste afweer om te behandelen. De meeste mensen hebben oprecht niet het gevoel een probleem te hebben of iets te missen. Integendeel, mensen met deze afweer maken een hele rustige, tevreden en al bijna verlichte indruk.

Daarom is dit mechanisme ook perfect voor spirituele bypassers: Ze beweren (en geloven het ook serieus!) dat hun leven perfect is zoals het is, dat ze in harmonie met zichzelf leven, ze accepteren alles zonder weerstand en ze voelen zelden de urgentie om iets in hun leven te veranderen. Deze “non-attachment” aan behoeftes en het gebrek aan negatieve emoties doet ze al bijna als heilige overkomen, hoe zien we dan dus het verschil tussen een echte heilige en een persoon die zijn behoeften ontkent?

De clue is het om niet te kijken wat er is, maar naar wat er ontbreekt. De meeste mensen die hun behoeften ontkennen hebben een gebrek aan sterke emoties, diepgang, passie, creativiteit, intimiteit, inspiratie, oprechte betrokkenheid etc. Ze lijken uit hun hoofd te leven en niet uit hun hart, waardoor het hen aan ”levenskracht” lijkt te ontbreken. In situaties waar anderen zeer emotioneel zouden reageren, bagatelliseren zij vaak de situatie met een of andere rationalisatie: “Het is niet zo erg”, “Ik overleef dat wel”, “C’est la vie”,… Zelfs positieve emoties worden vaak niet waargenomen. Je hoort dan rationalisaties zoals: “Ik kan je nu niet vertellen of het goed of slecht was, aangezien ik er niet van hou vergelijkingen te maken. Het is gewoon zoals het is. Er is geen groot verschil tussen goed en slecht.” Een voorkeur te hebben of iets leuk te vinden zou namelijk tot een wens of behoefte kunnen leiden…Kennelijk zijn deze mensen enorm rationeel ingesteld, aangezien ze hun hele leven hebben moeten rationaliseren waarom hun behoeftes niet vervuld konden worden. Het was hun overlevingsstrategie om geen waarde te hechten aan het vervullen van die behoefte.

Mensen met deze afweer stellen vaak bepaalde doelen of taken uit of vermijden ze. Aangezien alles “okay” is, is er ook nooit echt sprake van een urgentie, dan kan het toch ook tot morgen wachten? (Of volgende week? Volgende maand? Misschien ook gewoon nooit…). Deze ogenschijnlijke tevredenheid wordt ook gereflecteerd in het onvermogen om keuzes te maken of een voorkeur te hebben. Ze zijn “tevreden” met alles, dus laten ze de keuze vaak over aan anderen: “Het maakt mij niet. Jij mag kiezen. Ik ben met alles tevreden.”

Vaak leidt het onderdrukken van emoties ook tot vergeetachtigheid. Per slot van rekening werkt ons geheugen het best wanneer een gebeurtenis een emotionele indruk op ons achterlaat. We hebben emoties nodig om stresshormonen uit te stoten, die ons helpen aan een gebeurtenis te herinneren, zodat we het veiligheidslevel van deze situatie kunnen inschatten (dit is trouwens niet het geval in uitermate traumatische gebeurtenissen, daar gebeurd juist het tegenovergestelde). Maar wanneer we in een gebeurtenis geen echte emoties waarnemen en we er weinig waarde aan hechten, slaan we het niet op en sturen daarmee ons brein de boodschap: “onbelangrijk, hoef je niet op te slaan”.

Een ander kenmerk is dat de persoon niet in verbinding schijnt te staan met zijn lichaam. Dit leidt niet alleen tot een laag arousal level (“Geen stress”, “Alles is goed”, “Waarom al die haast?”), maar ook tot een ongevoeligheid voor lichamelijke gevoelens. Daardoor is er weinig inzicht in wat er in hun lichaam speelt. Ze hebben dan dus een hoge pijngrens en lijken de grenzen van hun lichaam slecht waar te nemen waardoor ze onhandig overkomen (ze lopen tegen dingen aan, laten voorwerpen uit hun handen vallen, etc.).

Zoals ik zei, is dit de moeilijkste afweer om mee te werken, niet alleen omdat het zo “ver weg” is van de originele wond, maar ook omdat dit mechanisme zo onderbewust is. De mensen hebben oprecht het gevoel tevreden en “gelukkig” te zijn en zien geen reden daar verandering in te brengen. Meestal gaan deze mensen pas in therapie als iemand in hun omgeving hen ertoe zet. Gelukkig maar staan de meeste mensen niet compleet los van hun gevoelens, wat dan ook hun redding kan zijn. Wanneer ze negatieve emoties ervaren waar ze niet mee om kunnen gaan of die steeds blijven terugkomen en waar ze geen logische verklaring voor hebben, dan is er hoop. Per slot van rekening is het hebben van emoties gezond en ook essentieel voor het leiden van een gelukkig en vervuld leven.

Voordat je begint te denken dat jij zeker je behoeften niet ontkent, omdat je zeer emotioneel bent, wil ik je graag waarschuwen. Ik ben een super emotioneel persoon, maar ook ik heb bepaalde gebieden in mijn leven waar ik mijn behoeftes heb onderdrukt. We gebruiken allemaal alle mechanismen tot op bepaalde hoogte, dus de kans is groot dat ook jij deze gebruikt. Let er heel goed op welke gebieden in je leven je weinig waarde toekent, de ernst van de zaak bagatelliseert of jezelf wijs maakt dat het allemaal in orde is, ook al weet je dat het sub-optimaal is.

Hopelijk heb je inmiddels wat beter kunnen begrijpen hoe we onze afweermechanismen ontwikkelen, wat hun functies zijn en in hoeverre ze ons in illusies laten geloven. In de volgende post zal ik dieper ingaan op hoe je dichter bij de originele wond kunt komen, wat je wederom dichterbij het ontmantelen van illusies zal brengen. Tot dan toe wens ik je veel succes bij je zelfobservatie!